Literatura

Gilgamesz:

To najstarsze dzieło literackie na świecie, spisany w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e. na 12 glinianych tabliczkach, pismem klinowym. Ten babilońsko-asyryjski epos spisany został ponad 1200 lat wcześniej niż Homerowe eposy. Opowiada o wojowniku Gilgameszu i jego przyjacielu Enkidu. Zaczyna się inwokacją, w której Gilgamesz (bóg, człowiek w 1/3) opłakuje śmierć Enkidu (podobieństwo z „Iliadą” – Achilles opłakuje Patroklesa). Enkidu zmarł ponieważ był śmiertelnikiem. Bogowie ulepili go z gliny aby Gilgamesz zyskał przyjaciela.

Literaturę antyczną możemy podzielić na czasy:

GRECKIE:

  1. Okres twórczości ustnej (od XVI – X w. p.n.e.)
  2. Okres archaiczny (od IX  – VI w. p.n.e.) przeważała poezja epicka i liryczna, a twórcy wśród których z trudem dałoby się doszukać jakichś indywidualności, byli właściwie tylko wyrazicielami poglądów zbiorowości. Do najsłynniejszych osiągnięć piśmiennictwa tego okresu należą eposy „Iliada” i „Odyseja” przypisywane Homerowi, epos kosmogeniczny „Teogonia” Hezjoda, jak również bajki Ezopa.
  3. Okres klasyczny = attycki (V-IV w. p.n.e) – królowała tragedia (Ajschylos, Sofokles, Eurypides), komedia (Arystofanes) oraz proza literacka i naukowa (dialektyka, logika, retoryka, językoznawstwo). Pojawiają się pierwsze indywidualności wśród pisarzy.
  4. Okres hellenistyczny = aleksandryjski (III-I w. p.n.e) –  w poezji zaznaczył się wpływ eksperymentu literackiego i zretoryzowana proza, literatura nasyciła się uczuciowością i erudycją, narodziła się literatura popularna oraz wykształcił się zawód literata – uczonego.
  5. Okres chrześcijański (III-I w. n.e) – nastąpił schyłek literatury pogańskiej, rozwój literatury popularnej (romansu) oraz artystycznej i filozoficznej. Do najbardziej znanych dzieł tego okresu należą: „Ewangelie” i „Listy św. Pawła”.

RZYMSKIE:

  1. Okres archaiczny (240-80 r. p.n.e.) rozpoczęty wystawieniem przez Liwiusza Andronika tragedii i komedii greckich w przeróbce łacińskiej. Epikę zainicjowaną przykładem „Odysei”, którą Newiusz wzbogacił poematem narodowym „Bellum Pucinum” o I wojnie punickiej. Wykształciła się satyra (Lucyliusz), epigramat (Liwiusz) a dzieło Katona Starszego „Origines” dało początek historiografii w języku łacińskim.
  2. Okres cyceroński (80-30 r. p.n.e.) nazwa pochodzi od imienia filozofa i mówcy Cycerona, który spopularyzował główne gatunki filozofii eklektycznej szkoły średniej Stoi, nowej akademii i Perypatu oraz epikureizmu. W autobiografii historycznej sporą rolę odegrały pamiętniki Cezara, literaturę społeczno-polityczną reprezentował Salustriusz, naukę prawa rozwinął Sulpicjusz Rufus, a w poezji grupa tzw. neoteryków wstąpiła z nowatorskim w formie i treścią programie literackim.
  3. Okres augustowski (30 r. p.n.e.- 14r. n.e.) – nazwana złotym wiekiem poezji rzymskiej, reprezentowanej przez Horacego, autora „Carmen saeculare”, satyr jamulów i pieśni. Wtedy to zrodziła się rzymska elegia miłosna (Gallus,Owidiusz). Wergiliusz największy ówczesny przedstawiciel epiki rzymskiej stworzył „Georgiki”, będące pochwałą pracy rolnika i „Eneidę”, zwana też rzymską kontynuacją Iliady Homera.
  4. Okres cesarski (I-V w.) – w której piśmiennictwo pierwszych wieków naszej ery pozostawało pod wpływem retoryki, zaś filozofia ograniczała się do zagadnień etycznych. Prozę literacką reprezentowała parodia romansu greckiego, a zretoryzowana poezja stała się elitarna w stylu i w języku. Pojawiła się pantomima, ale zaczynał się wyraźny upadek tragedii, prawdziwą wartość przedstawiały jedynie niesceniczne tragedie Seneki Młodszego. Na przełomie I i II w. przypadła działalność największego historyka rzymskiego, Tacyta. Wiek później pojawili się pierwsi wybitni chrześcijańscy pisarze łacińscy, a na przełomie IV/V w działał znakomity pisarz chrześcijański Augustyn, biskup Hoppong.

Najwybitniejsi twórcy literatury greckiej i rzymskiej:

rodzaj literacki twórcy greccy twórcy rzymscy
epika Homer, Hezjod, Ezop Wergiliusz, Owidiusz
liryka Safona, Tyrteusz, Anakreont, Symonides Owidiusz, Horacy
dramat Tespis, Ajschylos, Sofokles, Eurypides Terencjusz, Plautus
komedia Arystofanes
proza Cyceron, Tacyt

 

Dodaj komentarz