Związki frazeologiczne

Związki frazeologiczne

Związki frazeologiczne:

Frazeologia – dział nauki o języku zajmujący się opisem ustalonych połączeń wielowyrazowych (związków frazeologicznych), badaniem doboru znaczenia i stopniem zespolenia wyrazów w związkach.

Związek frazeologiczny – w szerszym znaczeniu jest to każdy związek wyrazów istniejących w języku. Stopień utrwalenia połączenia wyrazów w związu to mniejsza lub większa regularność znaczeniowa związku, którą ustala się porównując znaczenia poszczególnych składników związku ze znaczeniem związku jako całości słownikowej, np. złota rączka. O stopniu utrwalenia składników świadczy również możliwość wymienności członów związku. Im mniejsza taka możliwość tym bardziej utrwalony związek frazeologiczny.

Podział

Związki frazeologiczne dzielimy na (kryterium jest tu stopień utrwalenia zwiazku frazeologicznego):

  • luźne – łączą się one w sposób nieograniczony np. do czasownika jeść możemy dodać bardzo wiele wyrazów: śniadanie, hamburgera, obiad, szybko itp.
  • łączliwe – łączą się w sposób ograniczony, wchodzą w związki tylko z niektórymi wyrazami np. sprawiedliwy: sąd, człowiek, wyrok , nie możemy dołączyć do tej grupy np wyrazu stół, sprawiedliwy stół – to przecież nie ma sensu)
  • stałe – wyrazy z tej grupy mają specyficzne, przenośne znaczenie, nie możemy ich wymieniać na inne.

Związki stałe dzielą się na: maksymy – zasady, prawidła postępowania np. „Nie sądź nikogo po winie”, powiedzonka – krótkie, zazwyczaj dowcipne myśli np. „Bez pracy nie ma kołaczy”, przysłowia – wyrażenia czerpane z jakiś mądrości ludowych np: „Nie wywołuj wilka z lasu”, sentencje – złote myśli wyrażające jakąś ogólną myśl moralną lub filozoficzną np. „Myślę, więc jestem” i idiomy – wyrażenia lub zwroty dane tylko danemu językowi, niedające się dosłownie przetłumaczyć na inny język np: „W gorącej wodzie kąpany”.

Podział związków ze względu na budowę:

  • wyrażenia – połączenia rzeczownika z rzeczownikiem, rzeczownika z przymiotnikiem lub dwóch przysłówków, np: Fala upałów, kamienne serce, krótko i węzłowato,
  • zwroty – połączenia z czasownikiem: rzeczownika, przysłówka lub wyrażenia przyimkowego, np: zbijać bąki, mierzyć wysoko, mieć coś z głowy,
  • frazy – mają postać zdania np przysłowia czy maksymy.

Ze względu na wartość stylistyczną wyróżnia się także:

  • frazeologizmy książkowe,
  • frazeologizmy potoczne.

Przykłady

Przykłady związków frazeologicznych:

  • włos ci z głowy nie spadnie – nic ci się nie stanie
  • ni w gruszkę, ni w pietruszkę – to zupełnie nie pasuje
  • nie masz do tego głowy, jesteś zielony – nie znasz się na tym
  • nudne jak flaki z olejem – to jest bardzo nudne
  • spadł mi kamień z serca – pozbyłem się kłopotów
  • twardy orzech do zgryzienia – trudna sprawa
  • mieć złote serce – być dobrodusznym
  • mieć węża w kieszeni – być skąpym
  • niedźwiedzia przysługa – uczynek, który przynosi więcej szkody niż pożytku
  • budować zamki na lodzie – nierealne projekty, przedsięwzięcia
  • prawo pięści – prawo silniejszego fizycznie
  • szukać ze świecą – daremne poszukiwania
  • syzyfowa praca – praca nieustanna, ciężka, daremna
  • puszka pandory – wiek nieszczęść
  • ikarowy lot – tragiczny lot
  • Wieża Babel – wielka budowla
  • stroić sobie żarty – żartować z poważnych rzeczy
  • dotknąć do żywego – bardzo kogoś obrazić
  • mieć dębowe ucho – wszystko słyszeć
  • urwało się ucho cierpliwości – być zdenerwowanym
  • pleść androny – mówić bzdura
  • psie figle – bezmyślne, często złośliwe żarty
  • słomiany ogień – zapał do czegoś, który szybko opada
  • łabędzi śpiew – ostatnie dzieło
  • posmarować komuś rękę – dać łapówkę
  • stroić się w pawie pióra – udawać kogoś lepszego
  • biega jak kot z pęcherzem – biega bez potrzeby
  • patrzeć ja ciele na malowane wrota – nie rozumieć sytuacji
  • stary wróbel – cwaniak

Literatura podmiotu

  • Szkolny słownik nauki o jęzku. Red. J. Podracki, Wydawnictwo Medium, Warszawa 1998, s. 356-358.
  • E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Tatara, Zarys poetyki, Warszawa 1947, podrozdział Związki frazeologiczne.
  • S. Skorupka Wstęp, [w:] Słowinik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 1967, t. 1 Polszczyzna płata nam figle. Poradnik językowy dla każdego, Red. J. Podracki, Warszawa 1993 rozdział Oj, ta frazeologia!
  • D. Buttler, Język i my. Poradnik do języka polskiego dla szkół średnich, Warszawa 1987, hasło: frazeologia, błąd frazeologiczny.

 

Dodaj komentarz