Pieśń o Rolandzie

Tytuł: Pieśń o Rolandzie

Utwór: anonimowy

Czas i miejsce akcji: wyprawa Karola Wielkiego w 778r. na Hiszpanię zajętą przez Saracenów

Gatunek: chanson de geste

Chanson de geste (wymowa: sząsą de żest) ? pieśń o czynach rycerskich, starofrancuski epos rycerski, pisane ku chwale czynów legendarnych i historycznych bohaterów np. Pieśń o Rolandzie, Dzieje Tristana i Izoldy, Pieśń o Nibelungach, Pieśń o Cydzie. Autorzy pieśni są anonimowi. Okres rozkwitu gatunku datuje się na wiek XI. Pieśni opowiadają o czynach Karola Wielkiego oraz jego syna Ludwika Pobożnego. Utwory układały się w cykle tematyczne: pierwszy królewski dotyczył Karola Wielkiego, drugi Garina z Monglany (historia sławnego rycerz i jego rodu), trzeci zdrajców = Doona z Moguncji (bunty baronów przeciwko królowi). Pieśń o Rolandzie należy do cyklu królewskiego i opiera się na wydarzeniach historycznych.

Wydarzenia historyczne a legendarne w Pieśni o Rolandzie:

wydarzenia historyczne wydarzenia legendarne

Karol Wielki walczył z muzułmanami

Wiosną 778 r. król Karol Wielki opanował Pampelune i dokonał oblężenia Saragossy.

Nie udało mu się jednak zdobyć muzułmańskiego miasta i po kilku tygodniach zrezygnował z oblężenia. W drodze powrotnej w wąwozie Roncevaux została zaatakowana jego tylna straż, dowodzona przez Rolanda.

Karol Wielki powrócił z pomocą napadniętym. Francuzi ponieśli klęskę.

Według kronikarza Eincharda Roland był owocem kazirodczego związku Karola Wielkiego i jego siostry, a Ganelon był jej oficjalnym mężem.

Karol Wielki walczył z Saracenami (niewiernymi)

Roland posiada nadludzką siłę

Nadprzyrodzone zjawiska towarzyszące śmierci bohatera

Do czasów obecnych zachowało się 7 rękopisów Pieśni o Rolandzie z XII, XIII i XIV w. wszystkie nieco się różnią. Za najdoskonalszy uznaje się rękopis oksfordzki z XII w., który jest kopią oryginału z XI w. Filolog Joseph Bédier dokonał przekładu z języka starofrancuskiego na współczesny. Na tym tłumaczeniu opierał się tłumacząc na polski Tadeusz Boy-Żeleński.

Roland jak wzór rycerza średniowiecznego:

Francuska Pieśń o Rolandzie jest przykładem rycerskiej epiki średniowiecznej. Gatunek ten szczególnie silnie rozwinął się we Francji. Jego powstanie wiązało się z panującą w średniowieczu kulturą rycerską. Ludzie tego stanu wykształcili charakterystyczne dla siebie normy zachowania w czasie wojen, turniejów, i biesiad. Określały one stosunki rycerzy wobec siebie, władcy, seniora, kobiet a nawet słabych i pokrzywdzonych.

Roland był ulubionym rycerzem i jednocześnie siostrzeńcem króla Francji, Karola Wielkiego. Razem z nim brał udział w wyprawie na Hiszpanię. Tam żołnierze walczyli z niewiernymi (poganami). I tam też spotkała hrabię Rolanda śmierć. Tylnia straż, którą dowodził Roland zostaje zaatakowana przez basków. Roland jako przywódca dumnie stawia im czoło, nie prosił o pomoc, nie zadął w róg, gdyż takie postępowanie byłoby niegodne rycerza. Wezwanie o pomoc zostałoby usłyszane przez króla, gdyż nie był jeszcze daleko. Mimo nalegać Oliwiera nie wzywa pomocy, nie pozwala mu na to rycerski honor, bał się utraty dobrego imienia. Wezwanie pomocy oznaczałoby, że się boi. Wraz Rolandem zginęło wielu wiernych i mężnych rycerzy. Honor ? poczucie godności osobistej i honor rodu, były dla niego ważniejsze niż jego życie i życie żołnierzy, a hańba gorsza niż śmierć. Dla sławy i z powodu dumy ryzykował życie swoich żołnierzy. Po czasie jednak, widok ginących rycerzy sprawił, że w końcu zadął w róg, aby tych którzy zginęli miał kto pomścić. Dokonała się w nim wewnętrzna przemiana. Wyraźna gradacja wartości najważniejszych i mniej ważnych umożliwia poprawę zachowania postaci. Dopiero na widok umierających towarzyszy zrozumiał, że honor to odpowiedzialność za podległych mu żołnierzy. Roland ginie śmiercią uświęconą. Śmierć w słusznej sprawie jest zaszczytem i prowadzi do świętości, stanowiła ona zadośćuczynienie za winy hrabiego i zapewniała mu wieczny żywot. Umiera z honorem, po rycersku, otoczony chwałą.

Etos rycerski - zachowania i normy występujące wśród rycerzy i przez nich przestrzegane. Najważniejsza była wierność królowi, Bogu i ojczyźnie. Etos rozpowszechniała epika rycerska.

Roland stanowi wzorzec rycerza doskonałego. Jest odważny, śmiały, nieugięty w walce, bezwzględny wobec wroga, silny  męski, pobożny. Dobry chrześcijanin i lojalny patriota. Ma poczucie rycerskiego honoru, który w średniowieczu rozumiano jako bezgraniczne oddanie i wierność w służbie panu (królowi), ojczyźnie i Bogu oraz jako dbałość o cześć własną i swojego rodu. Nie ucieka z pola bitwy przed nieprzyjacielem, walczy z poganami. Dba o swój miecz i czuje się z nim związany. Zachęca do walki innych i jest dla nich wzorem. Skupiał w sobie wszystkie najważniejsze cechy rycerza.

Topos średniowiecznego rycerza: rycerz, który wędruje wciąż w poszukiwaniu przygód, walczy z potworami, broni wdów i sierot, służy swojej ukochanej. Sensem rycerskiego życia jest ciągłe sprawdzanie się, wystawianie na próbę swojego męstwa i szlachetności.

Rycerz ? odważny, szlachetny, waleczny, nadludzko silny, sprawny fizycznie, patriota, poświęca się dla Boga, ojczyzny i króla, dla swojej dumy. Jest pobożnym chrześcijaninem.

Literatura peretyczna ? utwór prezentujący wzory postępowanie związane z pełnionymi rolami społecznymi, np. Pieśń o Rolandzie ? prezentuje wzór rycerza i władcy.

W Pieśni o Rolandzie po raz pierwszy ukazano ojczyznę jako wartość, podkreślono przynależność narodową i uczucia patriotyczne. Patriotyzm objawiał się wiernością królowi i ojczyźnie. Roland był niezwykle oddanym rycerzem. Jego przeciwieństwem jest Ganelon, którzy doprowadził do zasadzki na wojska, zawierając układ z Saracenami. Ideał rycerza jaki uosabiał sobą Roland, wywarł tak wielki wpływ na epokę, że uznajemy go za jeden z trzech ówczesnych wzorców osobowych.

Wzór rycerza średniowiecznego:

Roland jako wzór rycerza śreniowiecznego był wzorem, który opiewano w wielu pieśniach.

Cechy rycerza średniowiecznego:

  • urodzenie arystokratyczne
  • piękny, przystojny i bardzo silny a także doskonale zaopatrzony: piękna zbroja i hełm
  • jego obowiązkiem jest współzawodnictwo i zdobywanie sławy
  • dumny ze zwycięstw
  • przestrzeganie reguł z kodeksu rycerskiego
  • obowiązek dbania o honor swój i pana
  • wierność seniorowi
  • ma damę, którą kocha i dba o jej cześć
  • ma obowiązek bronić słabszych, czyli sieroty, wdowy i ubogich
  • walka w obronie wiary chrześcijańskiej

Budowa Pieśni o Rolandzie:

Utwór możemy podzielić na trzy części:

  • Ekspozycja - zdrada Ganelona i planowanie zasadzki
  • Punkt kulminacyjny - bitwa i śmierć Rolanda
  • Zakończenie - powrót cesarza do Hiszpanii i zemsta na Saracenach

Utwór zbudowano na zasadzie kontrastu:

  • szlachetny Roland a mściwy zdrajca ojczyzny Ganelon
  • pycha Rolanda a rozwaga Oliwiera
  • radość Saracenów ze zwycięstwa nad tylną strażą a rozpacz po klęsce z cesarzem

Śmierć Rolanda:

Scena śmierci Rolanda jest bardzo rozciągnięta w czasie. Śmierć wielkiego bohatera jest wydarzeniem szczególnym, dlatego jej opis został starannie przemyślany. Każdemu gestowi i słowu Rolanda nadano specjalne znaczenie.

scena znaczenie
Roland kadzie się twarzą w stronę wrogów Świadectwo męstwa, Roland czuje dumę i wyższość nad Hiszpanami ale jednocześnie jest to znak pojednania z wrogami.
Żegna się z mieczem, który znaczył dla niego bardzo wiele, a kiedy okazuje się iż nie da się go złamać, szczerbi go i kładzie się na nim aby nie zdobył go wróg. W mieczu znajdują się relikwie: ząb św. Piotra, krew św. Bazylego, włosy św. Dionizego oraz fragmenty szaty Najświętszej Maryi Panny.

Miecz jako znak przynależności do rycerskiego stanu. Roland nie może stracić miecza dla rycerza byłaby to największa hańba.

Ząb był symbolem władzy papieskiej. Krew symbolem ślubowania zakonnego. Włosy symbolizują miłość i wierność ojczyźnie a strzępy szaty - powołanie do życia w cnocie.

Do końca myśli o ojczyźnie ? Francji, królu i swoich krewnych. Dowód wierności, świadectwo tęsknoty.
Modli się, wyznaje grzechy. Znak chrześcijańskiego przygotowania do spotkania z Bogiem.
Oddaje Bogu życie ? symbolicznie podnosi w kierunku nieba rękawice. Lennik, zwany również wasalem otrzymywał od swego Pana ziemię i na znak przekazania władzy także rękawice. Życie jak lenno, otrzymane od Boga, które należy oddać w chwili śmierci. Człowiek jest sługą bożym i lennikiem Boga.
Umiera na wzgórzu pod sosną. Miejsce śmierci rycerza przypomina Golgotę, miejsce śmierci Jezusa Chrystusa.

Po duszę Rolanda zstępują aniołowie: Gabriel, Michał, Herubin i zabierają ją do nieba.

Roland zostaje zbawiony jako prawy rycerz, otrzymuje życie wieczne w raju.

Sceny batalistyczne są okrutne, sugestywnie plastyczne. Cechuje je duży realizm, zastosowany dla zobrazowania męstwa, tragizmu oraz zapewnienia widzowi dreszczyku emocji.

Idealizacja bohatera:

Postać Rolanda została w znacznym stopniu przesadzona:

  • lepszy od innych rycerzy
  • podkreślenie wybitnej urody
  • posiadał nadludzką siłę
  • nie odczuwał strachu
  • nie boi się zginąć w obronie wartości, których broni
  • rozbudowana scena śmierci, przemyślane zachowanie bohatera, w ostatnich chwilach zachował się godnie i pobożnie
  • niezwykła śmierć Rolanda, specjalnie z nieba zstąpili aniołowie aby zabrać go do raju.

Pomimo wielu pozytywnych cech, posiadał także negatywne, które znajdują się poniżej:

cechy pozytywne cechy negatywne

odważny

wierny przyjaciel

patriota, oddany Bogu i swemu Panu

honorowy

szacunek dla zmarłych (grzebie poległych towarzyszy)

postać dynamiczna, potrafi zmienić swoje zdanie i wezwać pomocy

nie liczy się ze zdaniem innych

jest pyszny i wyniosły

ważniejszy jest dla niego własny honor, niż życie żołnierzy

dumny i ambitny, mimo próśb przyjaciela nie wzywa pomocy

Nawiązania:

  • Orland szalony ? L. Ariost
  • przekład na język polski Tadeusz Boy-Żeleński

Symbolika:

Miecz Durendal- najcenniejszy atrybut rycerza, obok konia. Często  w starożytności nadawano mu imię, np. micz króla Artura - Ekskalibur, miecz Rolanda - Durendal. Roland swój miecz otrzymał na pasowaniu, od Karola Wielkiego. Symbolizuje rycerskość Rolanda, który w chwili śmierci stara się go zniszczyć aby nie został zhańbiony.

Róg Olifant - symbol władzy dowódcy. Jego dźwięki wyznaczały moment rozpoczęcia walki i pory posiłków. Roland przed bitwą nie zadął w róg, duma mu na to nie pozwoliła. Dopiero widząc klęskę wzywa pomocy.

Koń Wejlantyf - trzeci z atrybutów Rolanda obok rogu i miecza.

Bohaterowie utworu:

Roland - hrabia, siostrzeniec Karola Wielkiego i jego najodważniejszy rycerz

Karol Wielki ? wzór idealnego chrześcijańskiego władcy i rycerza, reprezentuje Boga na ziemi toteż jest mądrym i sprawiedliwym sędzią, odważny i roztropny, broni swojej wiary. Szanuje swoich wasali, dba o nich i przejmuje się ich losem, troszczy się o cały naród. Posiadał władzę duchową i świecką. Wyróżniał się wyglądem miał białą brodę, piękne ciało i dumną postawę. Dzięki snom, wizjom i znakom potrafił podejmować słuszne decyzje.

Ganelon ? baron, ojczym Rolanda, żądny władzy. Do zdrady pchnęła go żądza zemsty. Nie liczył się z pogromem rodaków. Na koniec zostaje osądzony i słusznie ukarany - śmierć.

Oliwier - przyjaciel Rolanda, nakłania go do wezwania pomocy

Turpin - biskup i rycerz, walczy wspólnie z Rolandem i gnie pod jego wodzą

Saraceni ? średniowieczna nazwa Arabów, później wszystkich muzułmanów.

Anioł Cherubin, święty Michał, święty Gabriel - aniołowie, którzy przyszli po duszę zmarłego.

Rycerz średniowiecza a rycerz starożytności:

Rycerz średniowiecza Rycerz starożytności
na przykładzie: Pieśń o Rolandzie na przykładzie Iliada - Homer

podstęp jest haniebny

brak strachu

walka za wiarę

podstęp jest dopuszczalny

odczuwanie strachu

walka o łupy

wyolbrzymienie odwagi i męstwa bohaterów

nadludzka siła

umiejętne posługiwanie się bronią

dbałość o honor i cześć

wielka uroda

czczenie zmarłych

wysokie pochodzenie

przyjaźń jako wartość kult broni

Plan wydarzeń ?Pieśni o Rolandzie?:

  1. Narada u króla Marsyla, propozycja podstępu
  2. Narada u Karola Wielkiego i przyjęcie układu
  3. Zdrajca Ganelon planuje zasadzkę na Rolanda
  4. Armia cesarza wraca do Francji
  5. Atak armii Marsyla w wąwozie na tylnią straż dowodzoną przez Rolanda
  6. Klęska armii Rolanda, siły wroga były zbyt duże
  7. Śmierć Rolanda i pozostałych żołnierzy francuskich
  8. Cesarz goni wojsko Marsyla
  9. Zwycięska walka cesarza nad Baligantem
  10. Zdobycie Saragossy
  11. Sąd nad Ganelonem
  12. Ukaranie śmiercią Ganelona i jego krewnych

Streszczenie ?Pieśni o Rolandzie?:

Karol Wielki walczy już 7 lat z Saracenami (poganie) w Hiszpanii. Nie udało mu się jedynie podbić Saragossy. Za namową jednego z wasali król oblężonego miasta Marsyl postanawia zwyciężyć podstępem. Wysyła do Karola Wielkiego posłańców z darami, którzy obiecują w jego imieniu, że jeśli tylko Karol powróci do Francji, Marsyl uda się za nim ochrzci się i złoży mu hołd. Siostrzeniec Karola nie ufa muzułmanom i chce z nimi walczyć. Karol jednak decyduje, że wyśle posłańca, którym zostaje po sugestii Rolanda zostaje jego ojczym Ganelon. Na wieść o tym Ganelon wpada w złość i poprzysięga Rolandowi zemstę. Gdy posłaniec dociera do wroga spiskuje z nim. Oni mają zaatakować tylnią straż króla, a Ganelon zadba aby dowodził nimi Roland. Za sugestią Ganelona Karol wyznacza na dowódcę tylniej straży Rolanda, który od początku domyśla się zdrady a mimo to nie zgadza się by szło z nim więcej wojska, co proponuje Karol. Gdy oddziały Karola przechodziły przez Pireneje Roland był jeszcze w wąwozie. Jego 20.000 żołnierzy zostało zaatakowanych przez 100.000 Saracenów. Gdy w sytuacji zorientował się Oliwier poprosił przyjaciela aby zadął w róg. Roland odmówił mimo, że armia cesarza była niedaleko. Gdy po ciężkiej walce Francuzi pokonali pogan, z nowymi siłami nadciągnął król Marsyl. Roland już wie, że nie mają szans zwyciężyć. Jest świadkiem jak gnie wielu jego najlepszych żołnierzy, zaczyna odczuwać poczucie winy, giną przez jego dumę. Zamierza zadąć w róg, od tego pomysłu odwodzi go jednak Oliwier, mówi że wzywanie pomocy teraz byłoby hańbą. Do rozmowy wtrąca się arcybiskup Turpin namawia Rolanda aby zadął w róg, jedynie wtedy cesarz będzie miał możliwość pomścić ich śmierć. Cesarz usłyszawszy róg zdąża na pomoc tylniej straży. Roland w walce rani Marsyla, jego żołnierze widząc to uciekają. Do boju rusza trzecia armia pogan pod przywództwem wuja króla Saragossy. Oliwiera rani włócznia, osuwając się na ziemię rani nieumyśleni Rolanda i umiera. Roland mdleje, gdy dochodzi do siebie zauważa, że oprócz niego przeżył jedynie Gotier z Tum i Turpin. Trąby zwiastują nadejście Karola, poganie słysząc je uciekają. Roland zaciąga ciała poległych aby biskup mógł je pobłogosławić. W wyniku ogromnego wysiłku Roland mdleje, biskup chce podać mu wody ale nie ma już siły, umiera od poniesionych ran. Roland ocknął się, wie że śmierć jest blisko. Ostatkiem sił próbuje zniszczyć swój miecz, wyciąga do Boga prawą rękawicę i umiera. Aniołowie zabierają jego duszę do raju. Cesarz ze swoją armią opłakują poległych i ruszają w pościg za poganami, dokonują zemsty wybijając żołnierzy a Marsyl ucieka okaleczony do Saragossy. Cesarz grzebie poległych rycerzy z wielkimi honorami. Wraz z nowo pozyskanym sojusznikiem emirem Baligantem i jego armią Marsyl przygotowuje się do nowej bitwy. Po ciężkiej walce emir ginie, Francuzi zwyciężają a Marsyl umiera z żalu po porażce. Cesarz zajmuje miasto i chrzci pogan, za wyjątkiem żony Marsyla, chce by Bramimonda nawróciła się z miłości, zabiera ją do Francji. Cesarz wraca do ojczyzny, gdzie w Baye odbywa się pogrzeb Rolanda, Oliwiera i Turpina. Gdy narzeczona Rolanda, Oda dowiaduje się o jego śmierci umiera z żalu. Cesarz sądzi zdrajcę Ganelona i jego baronów. Trzydziestu krewnych wstawia się za nim, jeden z nich deklaruje że będzie walczył z każdym kto nie wierzy w niewinność Genalona. Wyzwanie podejmuje wątły Tiery, wygrywa w pojedynku, co potwierdza winę Ganelona, dokonał się sąd boży. Ganelon i jego krewni ponoszą śmierć. Tu kończy się pieśń, którą turold spisał. (Do dziś nie ma pewności czy ostatnie zdanie wspomina o turolozie autorze, czy też o skrybie przepisującym dzieło).

 

Pieśń o Rolandzie  


EPOKI LITERACKIE

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Więcej informacji o plikach cookies.
Nie pokazuj więcej tego komunikatu.