Literatura europejska

Pisarze angielscy:

Angielscy poprzednicy polskich romantyków:

- PÓŁNOC POŁUDNIE
KRAJE

Niemcy

Anglia

Dania

Szwecja

Islandia

Grecja

Włochy

Francja

Hiszpania

PEJZAŻ bagna, topiele, wrzosowiska, moczary, wybrzeża, fiordy, wyżyny, góry, mgły, wichury słońce, jasność, skwar dnia
CZAS AKCJI mroczna noc, czas od zmierzchu do świtu, najczęściej sama północ samo południe
WODA czarna nieodgadniona czysta, błękitna, przejrzysta, doskonale jest widać dno

KOCHANKA

włosy

oczy

karnacja

postura

-

czarne, ciemne

czarne

ciemna

silna wysportowana

-

blond, jasne

niebieskie

jasna

krucha, delikatna

WZORCE - -

Obok Williama Szekspira twórcy nowożytnego dramatu i teatru, inspirowali polskich romantyków przede wszystkim pisarze angielscy XVIII - XIX w.

James Macpherdon (1736-1796) - Poeta szkocki, który wyzyskując literaturę ustną, napisał cykl poematów zatytułowanych Pieśni Osjana (1765). Utwór ten opublikował jako rzekomy zabytek literatury celtyckiej z III w. Głównym bohaterem jest król Morwenu (Szkocji) Fingal, a ich tematem - walki z królem Lochlinu (Norwegii) Swaranem. Utwór ma budowę szkatułkową (utwór w utworze), pieśni śpiewa syn Fingala - Osjan (bard), co pewien czas przytaczający pieśni bardów dawniejszych. Słuchaczką Osjana jest harfiarka Malwina, wrażliwa na heroiczną narodową przeszłość. Pieśni Osjana wywarły ogromne wrażenie wprowadzając do literatury północną mitologię i melancholijny pejzaż Północy celtyckiej, obcowanie z duchami. Właściwości stylistyczne i narracyjne śpiewów Osjana - Homera Północy: subiektywizacja i poetyckość przedstawień (zamiennie, porównania), emocjonalizm (eksklamacje).

Wolter Scoot (Szkot) Poeta i powieściopisarz, jeden z twórców angielskiego romantyzmu. Podejmując szkocką tematykę narodową stworzył oryginalną literacką wizję historii, budowaną z uwzględnieniem tzw. kolorytu czasu i miejsca. Wprowadził autentyczne szczegóły z życia codziennego, wydarzenia historyczne, typy ludzkie, miejscowości, obyczaje, stroje, pejzaże, itd.

Taki sposób rekonstruowania historii wzbudził w całej Europie zainteresowanie przeszłością i życiem prowincji. Ważniejsze utwory:

  • Pieśni ostatniego ministrela
  • Pani jeziora
  • Waverley
  • Narzeczona z Lamnermooru
  • Ivanhoe, trzy ostatnie to powieści historyczne.

Walterskotowski sposób przedstawiania świata, czyli tzw. walterskotyzm - koloryt lokalny, historyczny, obyczajowy.

Schiller i Goethe przedstawicielami romantyzmu Europejskiego:

Teoretycy romantyzmu niemieckiego:

  • bracia Schegle
  • August Wilhelm Wykłady o sztuce dramatycznej i literaturze, wydawnictwo polskie pt. Kurs literatury dramatycznej
  • Friedrich Fragmenty i Historia literatury starożytnej i nowożytnej

Filozofowie niemieccy:

  • Johann Gottlieb
  • Ficht
  • Fridrich
  • Wilhelm Joseph Schelling (sztuka miała ukazywać historię rzeczy)
  • Fridrich Hegel

Filozofia materialistyczna:

  • Karol Marks
  • Fryderyk Engels

Pisarze:

  • Johann Gottfried - Głosy narodów w pieśniach
  • Herdera Herolera (Johann)

Johann Wolfgang Goethe - urodzony 1749 we Frankfurcie nad Menem, zmarł w 1832r. w Weimarze. Ukończył prawo ale adwokacką praktykę porzucił dla poezji. W 1790r. odwiedził Polskę, kontaktował się z Mickiewiczem, któremu podarował pióro. W młodości związany był z  ruchem twórców, którzy za swoje hasło używali słów: burza i napór (Sturm und Drang Periode)

Utwory:

  • Cierpienia młodego Wertera (1774)
  • Ifigenia w Tamydie (1789)
  • Lis Szechera (1794)
  • Herman i Dorota (1797)
  • Faust (1787)
  • oraz ballady

Cierpienia młodego Wertera - Powieść epistolograficzna. Bohater Werter pisze listy do swojego przyjaciela Wilhelma. Werter to szlachetny młodzieniec przeżywający rozterki filozoficzne, moralne i etyczne nazywane wówczas bólem świata (Weltschmerz). Doznaje zawodu w miłości, życiu towarzyskim i w kontemplacji natury. Buntuje się przeciw przesądom stanowym, złej naturze. Utwór kończy się samobójstwem. Bohater nie potrafi wywikłać się z dostrzegalnych sprzeczności istnienia.

Friedrich Schiller (1759-1805) Kształtował świadomość polskich romantyków, twórca nowoczesnego dramatu, wyraziciel ideałów wolności i sprawiedliwości oraz romantycznego buntu jednostki przeciw ograniczającym ją społeczno-kulturowym zasadom feudalnym. Schiller był współtwórcą przypadającej na lata 1773-1784 rewolucji kulturalnej, nazywanej od tytułu F.M.Klingera Sturm und Drang - Burzą i naporem, np. wiersz Geniusz (Co ty kochasz, ty czynisz- to tylko są prawa) w tym utworze eksponowane były wartości praw natury  i jednostkowego geniusza. Tworzono dzieła opozycyjne przeciw oświeceniowemu klasycyzmowi, racjonalizmowi i feudalnemu porządkowi. Twórczością Schillera pasjonowało się środowisko teatralne, literackie i studenckie (filomaci). Jego wiersze tłumaczył Mickiewicz, np. Zbójcy - dramat, przedstawiający tragiczną postać szlachetnego zbójcy, Karola Moora, który walczył z feudalnym światem i zginął, broniąc ideałów wolności jednostki i sprawiedliwości społecznej. Inne utwory jakie przetłumaczył to m.in. ballada Rękawiczka, Hymn do radości, Oda do miłości. Romantyków poruszała także mieszczańska tragedia Schillera Intryga i miłość, ukazując historię dwojga zakochanych - mieszczanki Luizy i barona Ferdynanda, których szczęście niszczą dworskie intrygi, różnice i przesądy społeczne. Inny słynny dramat to Maria Stuart.

Ballada jako gatunek romantyczny na podstawie twórczości Goethego i Schillera:

Ballada jako gatunek pojawiła się już w średniowieczu, prezentowana przez trubadurów, truwerów, itp. opiera się na powieści ludowej.

Romantyczna literatura z chęcią wraca do folkloru dlatego, że nobilitowano klasy niższe przez przewroty społeczne. Niektóre państwa walczą o niepodległość w folklorze pokazują niezależność obyczajową, np. Polska, Słowacja. Okazuje się, że prawdy ludowe są zawsze aktualne, prawdziwe, zestawione z racjonalizmem i empiryzmem wygrywają jako ponadczasowe. Nie wszystko można wytłumaczyć rozumowo twierdzą, gdzie wskazują na zjawiska nadprzyrodzone.

Ballada - gatunek synkretyczny, łączy w sobie cechy epoki, liryki i dramatu. Temat utworu opiera się na wydarzeniach historycznych lub legendarnych, postaci są silnie stypizowane a ich działania służą prezentacji prawd życiowych i zasad moralnych. Realizm współistnieje z fantastyką, budową.

Tytuł: Król Olszyn (elfów)

Autor: J.W.Goethe

Elfy - duchy lasu

Utwór jest smutny i tragiczny, co ukazuje sceneria, np deszcz, noc, las, wiatr. Opowiada o chorym dziecku, które majaczy w gorączce. Zanim ojciec dojeżdża do domu dziecko umiera. Król Olszyn wabił dziecko. Początek i koniec utworu mają charakter narracyjny. Reszta to wypowiedź ojca, syna oraz króla Olszyna będącego postacią tajemniczą. Pojawiają się powtórzenia, dzięki którym autor otrzymuje dynamikę i rytmikę. Powtarzają się te same apostrofy i struktury składniowe. Rytmika wywołuje grozę, autor otrzymuje tętent konia dzięki wyrazom, np. kto, to, do, jest to instrumentacja głoskowa - nagromadzenie głosek określających brzmienie.

Wiersz jest dwunastosylabowy o budowie bb, jednakowo rozmieszczone akcenty i jednakowo rozmieszczone sylaby - jest sylabotoniczny. To najbardziej regularna forma wiersza powodująca największą rytmiczność. W niektórych fragmentach pojawia się onomatopeja - wyraz dźwiękonaśladowczy, np szleszcze, szumi, Olszyn, deszcze, wierzba

ś, ć - szereg szumiący

Cechy romantyczne

a) nastrój tajemniczości,

b) ludowość

  • fantastyka ludowa - postać króla Olszyna
  • ludowa geneza ballady

c) tragiczna historia umierającego dziecka

d) ballada jako gatunek

  • synkretyzm rodzajowy,
  • rytmiczność, melodyjność tekstu
  • powtarzalność obrazów

Tytuł: Rybak

Autor: J.W.Goethe

Rybak topi się w świetle księżyca, wabi go rusałka

Tytuł: Pieśń Mignon

Autor:J.W.Goethe

Ma charakter miłosny. Raj jest tam, gdzie jest ukochana

Tytuł: Rękawiczka

Autor: F.Schiller

Akacja toczy się na średniowiecznym królewskim dworze. Kolejno na zamek króla, na arenę wbiegają: tygrys, potem lew i dwa lamparty. Pewna dama dworu imieniem Marta, rzuca swoją rękawiczkę między zwierzęta. Wyzwanie podejmuje Emrod, jej rycerz, który bez wahania podnosi rękawiczkę, a oddając ją Marcie, rzuca jej rękawiczkę w twarz, mówiąc: Pani Twych wdzięków nie trzeba mi wcale, potem odchodzi na zawsze.

Cechy romantyczne:

  1. Czas akcji - średniowiecze, ulubiona epoka romantyków
  2. Nastrój grozy spowodowany drapieżnymi zwierzętami czekającymi na rzeź oraz incydentem z rękawiczką
  3. Krytyka obyczajowości dworskiej
  4. System wiersza intonacyjno-zdaniowego (na jeden wers przypada jedno zdanie, albo intonacyjnie zwarta część tzn. nie ma przerzutni, autor upodobnił język do epoki - stylizacja językowa (wersyfikacja, wiersza średniowiecznego)
  5. Konsekwencja kompozycji, powtórzenia prezentowanych obrazów, tj. w baśniach, na koniec zaskakująca puenta, wywodzi się z gawendy, została zastosowana ludowa potrójna kompozycja baśni
  6. Ballada jako ratunek romantyczny: muzyczność, melodyjność utworów
  7. Synkretyzm rodzajowy

Cechy romantyczne dramatów Goethego i Schillera (Faust i Zbójcy):

Zbójcy

Karol Moor - bierze w obronę klasy uprzywilejowane

Faust

Zawarł pakt z diabłem aby pozostać wiecznie młodym, bogatym, najmądrzjszym

Streszczenie: Był człowiekiem wykształconym, lecz nie czuł radości z wiedzy. Bohater sięga więc do magii, rozmawia z duchem ziemi, który go ignoruje. Rozważa nawet samobójstwo. Przechadza się w Wielkanocy poranek z Wagnerem (uosobienie wiedzy książkowej), wraca za nim Mefistofeles w postaci psa. Później diabeł proponuje układ, ceną ma być dusza Fausta, który podpisuje pakt własną krwią.

W swoim utworze Goethe nawiązał do otoczonej legendą biografii średniowiecznego niemieckiego alchemika, doktora Johannesa Fausta, by przedstawić własne niepokoje na temat dążenia człowieka do poznania tajemnicy świata, życia, dobra i zła. To nowy typ dramatu o wyraźnych cechach epickich (luźne sceny, długie monologi, wstawki liryczne). W polskim romantyźmie wpływy Fausta widocznie są zwłaszcza w III cz. Dziadów oraz w Kordianie, Balladynie i innych utworach Słowackiego. Nieustanna aktywność bohatera jest jego cechą pozytywną. Zdobywa wiedzę prawdziwą nacechowaną nieszczęściem i tragizmem. Faust pragnie doświadczyć życia i odnaleźć jego sens. Najpierw wraz z Mefistofelesem udaje się do czarownicy, która przywraca mu młodość. Zdobywa nieograniczoną możliwość przenoszenia się w przestrzeni i w czasie. Najpierw zwiedził wraz z diabłem tzw. świat mały (świat przeżyć osobistych), a potem wielki, przy czym diabeł ciągle czynił zło, np. wszczął bójkę w gospodzie. Fausta szybko znudziło wesołe towarzystwo i opuścił gospodę wraz z diabłem. Dzięki pomocy Mefista zdobył serce Małgorzaty (Gretchen) i nieświadomie prowadzi ją na drogę zbrodni (zamordowanie dziecka). Faust w walce zabija Walentego - żołnierza i siostra Małgorzaty, która zostaje oskarżona o matkobójstwo i dzieciobójstwo. Na tym kończy się świat mały. W świecie dużym zostaje Faust bogaczem, właścicielem pałacu, chce wybudować tamę, przez co ginie para staruszków. W końcu wypowiada słowa: Chwilo trwaj i umiera. Mefisto przegrywa zakład, a duszę Fausta w gruncie rzeczy dobrego aniołowie zabierają do nieba.

Czyny Fausta i ich interpretacja:
CZYN FAUSTA SENS INTERPRETACYJNY
Faust nie posiada poczucia sensu życia, szuka szczęścia, zawiera pakt z diabłem Człowiek dąży do szczęścia, chce znać sens życia
Mefisto próbuje uczynić Fausta szczęśliwym. Zapewnia mu dobrą zabawę, młodość, kochankę, zaszczyty. Faust czyni zło, nie zawsze zamierzone, np. krzywda Małgorzaty Życie człowieka to proces prób i błędów. Zło jest nieodłącznym elementem ludzkiej egzystencji
Faust odnajduje szczęście i sens życia pracując dla innych, budując tamę wypowiada słowa: Chwilo trwaj Więcej szczęścia jest w dawaniu niż w braniu (Ewangelia)
Mefisto przegrywa, aniołowie zabierają Fausta do nieba Człowiek jest dobry, zło przegrywa

Wniosek: Biografia Fausta jest kwintesencją ludzkiego losu, jak każdy szuka on szczęścia i piękna. Błądzi w swoich poszukiwaniach, ulega złu, szczęście znajduje czyniąc dobro innym.

Pisarze francuscy:

Jean Jacques Rousseau - Żył w XVIII w., autor sentymentalnej powieści Julia, czyli Nowa Heloiza (1776) napisanej w formie listu dwojga kochanków: Julii i Saint-Preux.

Heges Félicité de Lamennais (1782-1854) Twórca tzw. socjalizmu chrześcijańskiego, autor Hymnu do Polski oraz Słów wieszczych (1834)

Francois Réné Chateaubrianda (1768-1848) autor Ducha chrześcijaństwa (1802) do którego nawiązywał Słowacki, tj. do wydanego oddzielnie fragmentu tej powieści zatytułowanego Réné.

Alfred de Musset (1810-1857) Autor powieści Spowiedź dziecięcia wieku (1836), której bohaterem jest Oktaw dotknięty tzw. chorobą wieku oraz dramatu Nie igra się z miłością (1834)

Henri Beyle = Stendhal (1783-1842) powieść Czerwone i czarne o przeżyciach samotnego plebejusza Juliana Sorela, walczącego o awans społeczny. Chce zrobić karierę jako duchowny.

Aleksander Dumas (1802-1870) Autor dzieł Trzej muszkieterowie (1844) i Hrabia de Monte Cristo (1854)

Victor Hugo (1802-1885) wywarł duży wpływ na rozumienie sztuki, a zwłaszcza dramatu jako nowożytnego i nowoczesnego gatunku. To czołowy romantyk francuski. Autor dramatów: Cromwell (1827) i Heranani (1830) oraz powieści Katedra Panny Marii w Paryżu (1831), Nędznicy (1862) i zbioru poetyckiego Legenda wieków (1858-1883). Twórca powieści francuskiej. Dramat Cromwell został poprzedzony przedmową, w której określone zostały założenia nowego typu dramatu, których realizacją stał się Hernani.

Literaturę francuską wyróżnia silny estetyzm, skupienie, wolność twórcy i nowego modelu literatury.

Pisarze rosyjscy:

Aleksander S.Puszkin (1799-1837) Autor poematu Eugeniusz Oniegin oraz dramatu Borys Godunow oraz liryków. Utwór Eugeniusz Oniegin (1824-1834) Utwór jest smutny, to dzieje dwóch młodych ludzi zakochanych w dwóch pannach. Znajdziemy tu rozczarowanie do wszytskiego co w świecie wielkie i piękne.

Konrad Rylejew (1795-1826) poeta dekabrysta

Aleksander Bestużew (1795-1837)

Aleksander Gribojedow (1795-1829) Autor komedii Mądremu biada, kórej bohater Czacki, reprezentuje dekabrystowskie ideały wolności i przeciwstawia się środowisku szlachty moskiewskiej.

Nikołaj Gogol (1809-1852) Autor komedii Rewizor oraz powieści satyrycznej Martwe dusze. Był prozaikiem.

Michaił J.Lermontow (1814-1841) Autor poematu Demon oraz powieści Bohater naszych czasów, przedstawiającej rosyjską odmianę romantycznej choroby wieku.

Pisarze ukraińscy:

Taras Szewczenko (1814-1861) czołowy poeta ukraiński, którego twórczość wyrosła w tradycji narodowego folkloru. Autor m.in. zbudowanego na motywach koliszczyzny (1768) poematu Hajdamacy (1841) oraz licznych dum i wierszy patriotycznych. Za swoje wolnościowe i demokratyczne przekonania poeta spędził wiele lat w więzieniu oraz na zesłaniu. Spopularyzował typowe dla ukraińskiego folkloru formy dumy i dumki.

Pisarze litewscy:

Sclvestras Vali?nas (Sylwester Walenowicz, 1787-1831) Autor m.in. pieśni Biruta, napisanej w wersji polskiej i litewskiej. Romantyczność utworu ujawnia się przede wszystkim w jego tematyce sięgającej do narodowej historii wieków średnich oraz do podań miejscowych.

Antansa Baranauskas (Antoni Baranowski, 1835-1902) Był biskupem sejeńskim. Twórca napisanego m.in. pod wpływem Pana Tadeusza poematu o lesie z rodzinnej miejscowości Onikszty - Borek oniksztyński.

Pisarze białoruscy:

Literatura białoruska rozwinęła się pod wpływem Mickiewicza i Syrokomli.

Wincenty Dunin Marcinkiewicz (1807-1884) - Piewca swojskości, autor wierszowanych powiastek (gawęd, bylic) w języku białoruskim: Kupała i Szczerowskie dożynki, tłumacz Pana Tadeusza na język białoruski.

Pisarze czescy:

Valcav Hanke (1791-1861) Współautor Rękopisu Królodworskiego ogłoszonego jako rzekomy zabytek staroczeskiej literatury.

Karel Hynek Mácha (1810-1836) Zafascynowany twórczością Goethego, Byrona, Słowackiego i Mickiewicza, autor wierszy, dramatów oraz poematu Maj.

Pisarze słowaccy:

Jan Kollár (1793-1852) Rozpoczął słowacki renesans. Autor sonetowego poematu Córka Sławy.

Andrej Sládovuič (1820-1872) Autor poematu narodowego Maryna, wyznawcą idei narodowych Ludovita Štura.

Pisarze węgierscy:

Sándor Petöfi (1823-1849) Poeta, żołnierz, adiunkt i przyjaciel gen. Józefa Bema, autor bojowych wierszy, nawiązuje do tradycji ludowej, np. Mój pegaz i Armia siedmiogrocka

Pisarze szwedzcy:

Ezjas Tegnér (1782-1846) Autor poematu Fritiofa saga.

Romantyzm szwedzki rozwijał się równolegle z polskim.

Pisarze amerykańscy:

James Cooper (1789-1851) Autor Szpiega i Ostatniego Mohikanina

Ralph Waldo Emerson (1803-1882) Romantyczną filozofię natury wyłożył w rozprawie Natura.

Edgar Allan Poe (1809-1849) Twórca noweli.

Literatura europejska  


EPOKI LITERACKIE

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Więcej informacji o plikach cookies.
Nie pokazuj więcej tego komunikatu.