Estetyczne nurty oświecenia

KLASYCYZM

Nawiązuje programowo do estetyki sztuki czasów starożytnych. Dążono do wypracowania uniwersalnych norm twórczości literackiej. Artyści mieli tworzyć zgodnie z pewną umowną konwencja zawartą między sobą. Obowiązywała reguła decorum, czyli dostosowania gatunku do tematu oraz wymogi harmonii, umiaru. Rolą literatury jest przekształcenia świata, rozumnie zmierzone do postępu przez oświecenie ludzkich umysłów. Klasycyzm epoki oświecenia naznaczony jest duchem dydaktyczno-moralizatorskim.

Twórcy europejscy:

Daniel Defoe (1660-1731) - Przypadki Robinsona Crusoe (1719)

Jonathan Swift (1667-1745) - Podróże Guliwera (1726) twórca fantastyczny, utwory bogate w wątki filologiczne

Wolter, Diderot, Rousseau - prozaicy

Aleksander Pope (1688-1704) - Anglik i wybitny poeta

Johann Wolfgang Goethe (1749-1832) - Niemiec opisywał często w swoich utworach człowieka samotnego, skłóconego z otoczeniem, kierującego się uczuciem, np, powieść Cierpienia młodego Wertera (1774). Goethe zawsze dążył do harmonii artystycznej, której wzorem była dla niego antyczna sztuka grecka. Największym dziełem Goethego był poemat dramatyczny Faust ( cz. I - 1808, cz. II - 1832) oparty na średniowiecznej legendzie o przymierzu uczonego męża z szatanem. Bohater w zamian za mądrość i rozkosze zgadza się oddać duszę diabłu. Ma to nastąpić w chwili, gdy Faust przestanie czegokolwiek pożądać i dokądkolwiek dążyć. Ostatecznie jednak Aniołowie wydzierają szatanowi duszę i unoszą ją do nieba.

Fryderyk Schiller (1759-1805) świetny autor sztuk teatralnych i wybitny poeta, obrońca ludzkiej wolności i równości. W dramacie Zbójcy występował przeciwko wszelkiej tyranii. Bohaterowie Intrygi i miłości oraz Don Carlosa walczą zaś o prawa obywatelskie - równość i tolerancję religijną.

SENTYMENTALIZM

Termin sentymentalizm wywodzi się z tytułowej powieści angielskiego pisarza Laurence'a Sterne'a (1713-1768) pt. Podróż sentymentalna (1768). Z fr. sentiment - amore - uczucie. Sterne przedstawił w niej swoją wyprawę przez Francję i Niemcy skupiając się na wrażeniach podróżnika. Narracja jest nieciągła, przerywana lirycznymi dygresjami, a obraz świata skrajnie subiektywny. W gruncie rzeczy jest to nie tylko dziennik podróżny, ile bogaty w odcienie portret wrażliwości artysty. Odrzucał koncepcje realistyczne, uznawał uczucie i doświadczenie za źródło poznania świata, szukał odrodzenia moralnego w powrocie do natury, prostocie, wrażliwości. Cenił miłość, przyjaźń i dobroć. Charakterystyczna dla sentymentalizmu jest krytyka kultury, potwierdzana w wywodach Rousseau - powrót do natury, prostoty, czułości. Bohaterka jego powieści Nowa Heloiza stała się wzorem sentymentalnej XVIII w. kochanki, a dzieje jej miłości - przykładem triumfu naturalnych uczuć nad sztucznymi różnicami społecznymi, dzielącymi pierwotnie równych ludzi.

ROKOKO

Z fr. rococo - rocaille - muszla zdobiąca grotę. Cechuje się zainteresowaniem sferą przeżyć osobistych, erotycznych i życia środowisk dworskich. Literatura rokokowa to elegancja formy i subtelnej treści. Rokoko zdejmowało z literatury jakiekolwiek dydaktyczne obowiązki. Miała ona przede wszystkim dostarczać rozrywki i cieszyć się swoim pięknem i wdziękiem. Poeci tego nurtu wybierali zwykle formy kunsztowne, kameralne:

  • epigramat
  • anakreontyk
  • sielanka.

Twórcy:

Choderlos de Loclos - Niebezpieczne związki (1782) jest to miłosna intryga w wyniku, której wszyscy ponoszą klęskę.

Kochanek z rokokowych romansów jest zwykle cynicznym zdobywcą - libertyn z łac. libertinus - wyzwolony. To wolnomyśliciel, zwykle ateista, który nie wierzy w żaden kodeks moralny, kieruje się epikurejską zasadą dążenia do rozkoszy u unikania wszelkich przykrości, np. Włoch Casanova - wędrowny awanturnik i pisarz oraz markiz de Sade - francuski arystokrata i skandalizujący pisarz, od jego imienia wywodzi się termin sadyzm.

Jan Potocki (1761-1815) Rękopis znaleziony w Saragossie. Był to utwór łączący cechy powieści awanturniczej i gotyckiej, wyróżnia się wymyślną szkatułkową kompozycją (szereg opowieści, które snują występujące w utworze postacie.

Estetyczne nurty oświecenia  


EPOKI LITERACKIE

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Więcej informacji o plikach cookies.
Nie pokazuj więcej tego komunikatu.