Matura pisemna z polskiego - zasady

Część pisemna składa się z dwóch części:

1. egzaminu sprawdzającego rozumienie czytanego tekstu,
2. egzaminu sprawdzającego umiejętność pisania w związku z tekstem literackim zamieszczonym w arkuszu.

Pisemna część egzaminu na obu poziomach sprawdza umiejętność rozumienia czytanego tekstu nieliterackiego i pisania własnego tekstu w związku z tekstem literackim zamieszczonym w arkuszu. Podczas egzaminu zdający otrzymuje jeden arkusz egzaminacyjny. Na rozwiązanie zadań z arkusza z poziomu podstawowego zdający ma 170 minut, a z arkusza z poziomu rozszerzonego 180 minut.

Arkusz na poziomie podstawowym składa się z dwóch części:

1. części sprawdzającej rozumienie czytanego tekstu,
2. części sprawdzającej umiejętność pisania własnego tekstu.

Część sprawdzająca rozumienie czytanego tekstu zawiera:

1. tekst (do 1000 słów),
2. test (10-16 zadań otwartych i/lub zamkniętych) z miejscami na wpisanie odpowiedzi.

Tekst służący do sprawdzenia umiejętności czytania będzie:

1. publicystyczny lub popularnonaukowy,
2. przejrzyście skonstruowany,
3. napisany staranną polszczyzną,
4. nieobrażający uczuć i światopoglądu zdającego.

Pytania testu sprawdzającego rozumienie czytanego tekstu mogą dotyczyć:

a) poziomu znaczeń, czyli:

• rozumienia słów, związków frazeologicznych, zdań; odczytywania znaczeń dosłownych i metaforycznych, znaczeń słów z kontekstu, odróżniania informacji od opinii, znajdowania słów – kluczy,
• rozumienia myśli zawartej w akapicie lub części tekstu, wyszukiwania informacji, selekcjonowania informacji, hierarchizowania, porównywania, dostrzegania analogii i przeciwieństw,
• rozumienia głównej myśli tekstu (rozumienia tekstu jako całości) oraz umiejętności wnioskowania;

b) poziomu struktury, czyli:

• kompozycji tekstu, tj. odróżniania wstępu, rozwinięcia, zakończenia, wskazywania zasady kompozycyjnej,
• odkrywania związków logicznych, czyli rozumienia toku przyczynowoskutkowego, wskazywania, np.: tezy, hipotezy, argumentów, kontrargumentów, przykładów, wniosków, zależności między zdaniami, akapitami i częściami tekstu,
• rozumienia znaczenia występujących w tekście wyrazów, wskazujących na tok myślenia autora (sygnalizujących wnioskowanie, podtrzymywanie myśli, zwrot myśli, dygresję, powtórzenie myśli, nawiązanie do myśli zawartej w poprzednim akapicie);

c) poziomu komunikacji, czyli:

• genezy tekstu,
• rozpoznawania nadawcy,
• dostrzegania celu tekstu (intencji nadawcy),
• adresata i sposobu oddziaływania na niego,
• dostrzegania cech stylistycznych tekstu i rozumienia funkcjonalności środków językowych.

Część sprawdzająca umiejętność pisania własnego tekstu zawiera:

1. 2 tematy wypracowania do wyboru,
2. strony przeznaczone na napisanie wypracowania.

Arkusz na poziomie rozszerzonym składa się z dwóch części:

1. części sprawdzającej rozumienie czytanego tekstu,
2. części sprawdzającej umiejętność pisania własnego tekstu.

Część sprawdzająca rozumienie czytanego tekstu zawiera:

1. tekst (do 1000 słów),
2. test (do 10 zadań otwartych i/lub zamkniętych) z miejscami na wpisanie odpowiedzi.

Tekst (jeden lub kilka) służący do sprawdzenia umiejętności czytania będzie:

1. publicystyczny, popularnonaukowy, naukowy,
2. przejrzyście skonstruowany,
3. napisany staranną polszczyzną,
4. nieobrażający uczuć i światopoglądu zdającego.

Pytania testu sprawdzającego rozumienie czytanego tekstu mogą dotyczyć:

a) poziomu znaczeń, czyli:

• rozumienia słów, związków frazeologicznych, zdań; odczytywania znaczeń dosłownych i metaforycznych, znaczeń słów z kontekstu, odróżniania informacji od opinii, znajdowania słów – kluczy,
• rozumienia myśli zawartej w akapicie lub części tekstu, wyszukiwania informacji, selekcjonowania informacji, hierarchizowania, porównywania, dostrzegania analogii i przeciwieństw,
• rozumienia głównej myśli tekstu (rozumienia tekstu jako całości) oraz umiejętności wnioskowania;

b) poziomu struktury, czyli:

• kompozycji tekstu, tj. odróżniania wstępu, rozwinięcia, zakończenia, wskazywania zasady kompozycyjnej,
• kodkrywania związków logicznych, czyli rozumienia toku przyczynowoskutkowego, wskazywania, np.: tezy, hipotezy, argumentów, kontrargumentów, przykładów, wniosków, zależności między zdaniami, akapitami i częściami tekstu,
• rozumienia znaczenia występujących w tekście wyrazów, wskazujących na tok myślenia autora (sygnalizujących wnioskowanie, podtrzymywanie myśli, zwrot myśli, dygresję, powtórzenie myśli, nawiązanie do myśli zawartej w poprzednim akapicie);

c) poziomu komunikacji, czyli:

• genezy tekstu,
• rozpoznawania nadawcy,
• dostrzegania celu tekstu (intencji nadawcy),
• adresata i sposobu oddziaływania na niego,
• dostrzegania cech stylistycznych tekstu i rozumienia funkcjonalności środków językowych.

1. Na obu poziomach egzaminu sprawdzającego umiejętność pisania punktem wyjścia pracy abiturienta jest tekst (do 1000 słów), zawarty w arkuszu egzaminacyjnym. Na poziomie podstawowym tematy są redagowane w odniesieniu do jednego lub więcej utworów literackich albo fragmentu/fragmentów utworów literackich wymienionych w rozdziale Wymagania egzaminacyjne i zobowiązują do odczytania utworu/utworów głównie na poziomie idei. Tematy będą zawierać polecenie, np.: zanalizowania, zinterpretowania, porównania, skomentowania, napisania opinii o problemie zawartym w tekście oraz jej uzasadnienia, scharakteryzowania bohatera i jego kreacji, języka utworu, prądu, zjawiska typowego dla epoki. Na poziomie rozszerzonym tematy są redagowane na podstawie jednego lub więcej tekstów albo fragmentów tekstów i zobowiązują do odczytania utworu/utworów zarówno na poziomie idei, jak i organizacji. Tematy będą zawierać polecenie, np.: zanalizowania i zinterpretowania tekstów, interpretowania tekstu literackiego we wskazanym kontekście, np.: filozoficznym, historycznoliterackim, kulturowym, kontekście utworów literackich wymienionych w rozdziale Wymagania egzaminacyjne, porównania tekstów, wyrażenia własnej opinii na temat tekstów kultury i problemów w nich zawartych oraz uzasadnienia jej, przeanalizowania języka tekstu, polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście.
2. W trakcie pisania egzaminu zdający mogą korzystać ze słownika ortograficznego i słownika poprawnej polszczyzny.
3. Wypracowanie maturalne zdającego powinno być nie krótsze niż około 250 słów. W wypracowaniu krótszym niż około 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu, natomiast styl, kompozycja, zapis i język pracy nie będą oceniane.

Schematy oceniania przygotowuje się według następującej zasady:
Na poziomie podstawowym
• część sprawdzająca rozumienie czytanego tekstu
– 20 punktów z 70 możliwych do uzyskania na tym poziomie,
• część sprawdzająca umiejętność pisania na poziomie podstawowym
– 50 punktów z 70 możliwych do uzyskania na tym poziomie.
Na poziomie rozszerzonym
• część sprawdzająca rozumienie czytanego tekstu
– 10 punktów z 50 możliwych do uzyskania na tym poziomie,
• część sprawdzająca umiejętność pisania
– 40 punktów z 50 możliwych do uzyskania na tym poziomie.
Poziom podstawowy
W części sprawdzającej rozumienie czytanego tekstu każda odpowiedź na zawarte w arkuszu zadania otwarte i zamknięte jest punktowana. Liczba punktów podana jest w arkuszu egzaminacyjnym obok zadania, a w modelu odpowiedzi uszczegółowione są zasady przyznawania punktów. W części sprawdzającej umiejętność pisania za kryteria najważniejsze uznaje się rozwinięcie tematu i poprawność językową, za kryteria wspomagające – kompozycję i styl. W punktacji uwzględnia się także ocenę szczególnych walorów pracy.
Waga kryteriów w części sprawdzającej umiejętność pisania na poziomie podstawowym za:

• rozwinięcie tematu 25 punktów = 50%
• kompozycję 5 punktów = 10%
• styl 5 punktów = 10%
• język 12 punktów = 24%
• zapis (ortografia i interpunkcja) 3 punkty = 6%

Razem 50 punktów = 100%
Za szczególne walory pracy maturzysta może otrzymać dodatkowe 4 punkty, które przyznaje się za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów, jednak wyróżniającą się oryginalnością w zakresie rozwinięcia tematu, kompozycji, stylu lub języka. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50.
Poziom rozszerzony
W części sprawdzającej rozumienie czytanego tekstu każda odpowiedź na zawarte w arkuszu pytania otwarte i zamknięte jest punktowana. Liczba punktów podana jest obok zadania, a w modelu odpowiedzi uszczegółowione są zasady przyznawania punktów. W części sprawdzającej umiejętność pisania zdający otrzymuje najwięcej punktów za rozwinięcie tematu.
Waga kryteriów w części sprawdzającej umiejętność pisania na poziomie rozszerzonym za:

• rozwinięcie tematu 26 punktów = 65%
• kompozycję 2 punkty = 5%
• styl 2 punkty = 5%
• język 8 punktów = 20%
• zapis (ortografia i interpunkcja) 2 punkty = 5%

Razem 40 punktów = 100%
Za szczególne walory pracy maturzysta może otrzymać dodatkowe 4 punkty. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 40. W ocenianiu wypracowania maturalnego stosuje się kryteria opublikowane w informatorze maturalnym. Obowiązuje również decyzja dyrektora CKE, którą cytujemy poniżej.

Zdający zdał egzamin maturalny w części pisemnej z języka polskiego, jeżeli uzyskał co najmniej 30% punktów możliwych do uzyskania za rozwiązanie zadań z arkusza dla tego poziomu, do którego przystąpił.

Biuletyn maturalny: Czytanie ze zrozumieniem